Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα συνδέονται με κίνδυνο άνοιας, ακόμα και αν η διατροφή σου είναι καλή

Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα , όπως τα αναψυκτικά, τα έτοιμα γεύματα, τα συσκευασμένα σνακ και τα επεξεργασμένα αλλαντικά, έχουν ήδη συνδεθεί με καρδιοπάθειες, διαβήτη και παχυσαρκία. Τώρα, μια νέα αυστραλιανή μελέτη έρχεται να προσθέσει ακόμη μία πιθανή συνέπεια: την αρνητική επίδραση στη λειτουργία του εγκεφάλου και στον κίνδυνο άνοιας.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Alzheimer’s & Dementia, εξέτασε περισσότερους από 2.100 ενήλικες ηλικίας 40 έως 70 ετών στην Αυστραλία και διαπίστωσε ότι όσο μεγαλύτερη ήταν η κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, τόσο χαμηλότερες ήταν οι επιδόσεις σε τεστ προσοχής. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες με υψηλή κατανάλωση τέτοιων τροφών εμφάνιζαν και υψηλότερες βαθμολογίες σε δείκτες που σχετίζονται με τον τροποποιήσιμο κίνδυνο άνοιας.

Οι ερευνητές θέλησαν να απαντήσουν σε ένα βασικό ερώτημα: αν η επίδραση αυτή οφείλεται απλώς στη συνολικά κακή διατροφή ή αν η ίδια η βιομηχανική επεξεργασία των τροφίμων παίζει ανεξάρτητο ρόλο. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η σχέση παρέμενε ακόμη και όταν λήφθηκε υπόψη η προσκόλληση στη μεσογειακή διατροφή, η οποία θεωρείται από τα πιο υγιεινά διατροφικά πρότυπα για τον εγκέφαλο.

Πώς πραγματοποιήθηκε η μελέτη

Οι επιστήμονες βασίστηκαν σε στοιχεία από το Healthy Brain Project, ένα μεγάλο αυστραλιανό πρόγραμμα που μελετά παράγοντες κινδύνου για άνοια. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν αναλυτικά ερωτηματολόγια για τη διατροφή τους, ενώ παράλληλα έκαναν διαδικτυακά γνωστικά τεστ που αξιολογούσαν την προσοχή, την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών και τη μνήμη. Τα τρόφιμα ταξινομήθηκαν σύμφωνα με το σύστημα Nova, με κριτήριο δηλαδή τον βαθμό επεξεργασίας τους. Στην κατηγορία των υπερ-επεξεργασμένων περιλαμβάνονται προϊόντα που παρασκευάζονται κυρίως από βιομηχανικά συστατικά, πρόσθετα, χρωστικές και ενισχυτικά γεύσης, με ελάχιστη παρουσία φυσικών τροφών. Συνολικά, τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα αντιστοιχούσαν περίπου στο 41% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης των συμμετεχόντων, μεταξύ των οποίων ήταν κυρίως τα γλυκά γαλακτοκομικά επιδόρπια, τα αναψυκτικά και τα ζαχαρούχα ποτά, τα αλμυρά σνακ, τα επεξεργασμένα κρέατα και τα έτοιμα γεύματα. 

Ποια ήταν τα ευρήματα της μελέτης

Η ανάλυση έδειξε ότι κάθε αύξηση κατά 10% στην κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων συνδεόταν με μικρότερη απόδοση στα τεστ προσοχής. Αντίθετα, δεν βρέθηκε σαφής σχέση με τη μνήμη. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η προσοχή είναι μία από τις πιο βασικές λειτουργίες του εγκεφάλου και επηρεάζει τη μάθηση, τη συγκέντρωση και την επεξεργασία πληροφοριών. Πιθανόν, λοιπόν, οι αλλαγές στην προσοχή να εμφανίζονται νωρίτερα από πιο σοβαρές γνωστικές διαταραχές.

Παράλληλα, οι συμμετέχοντες με μεγαλύτερη κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων είχαν υψηλότερες βαθμολογίες στον δείκτη CAIDE, ένα εργαλείο που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση μελλοντικού κινδύνου άνοιας. Η σύνδεση ήταν ιδιαίτερα έντονη όταν οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε τροποποιήσιμους παράγοντες όπως παχυσαρκία, υπέρταση, έλλειψη άσκησης και υψηλή χοληστερόλη.

Πώς εξηγούν τα αποτελέσματα οι ερευνητές

Οι συγγραφείς της μελέτης εξηγούν ότι υπάρχουν αρκετοί πιθανοί μηχανισμοί που θα μπορούσαν να συνδέουν αυτά τα τρόφιμα με την υγεία του εγκεφάλου. Η έντονη επεξεργασία αλλάζει τη φυσική δομή των τροφών και συχνά αφαιρεί φυτικές ίνες, βιταμίνες και άλλα προστατευτικά συστατικά. Ταυτόχρονα, εισάγει ουσίες που μπορεί να επηρεάζουν αρνητικά τον οργανισμό, όπως ορισμένα πρόσθετα, ενώσεις που δημιουργούνται κατά τη βιομηχανική επεξεργασία και χημικές ουσίες από τις συσκευασίες.

Ένας ακόμη πιθανός παράγοντας είναι η χρόνια φλεγμονή. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι η υπερβολική κατανάλωση τέτοιων τροφίμων μπορεί να επηρεάζει το μικροβίωμα του εντέρου και να ενισχύει φλεγμονώδεις διεργασίες που σχετίζονται με τη λειτουργία του εγκεφάλου. Άλλες μελέτες έχουν συνδέσει τη δυτικού τύπου διατροφή με αλλαγές σε περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στη μνήμη και τη συγκέντρωση. 

Οι ερευνητές τονίζουν, πάντως, ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Πρόκειται για διατομεακή έρευνα, δηλαδή τα δεδομένα συλλέχθηκαν σε μία χρονική στιγμή και δεν μπορούν να δείξουν αν τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα προκαλούν άμεσα τις γνωστικές αλλαγές. Είναι επίσης πιθανό άλλοι παράγοντες του τρόπου ζωής να επηρεάζουν τα αποτελέσματα. Υπάρχουν, επίσης, και άλλοι περιορισμοί. Οι συμμετέχοντες δήλωσαν μόνοι τους τι έτρωγαν, κάτι που μπορεί να οδηγεί σε λάθη ή υποεκτίμηση της πραγματικής κατανάλωσης. Επιπλέον, καθώς το δείγμα ήταν κυρίως γυναίκες και άτομα με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, τα ευρήματα ίσως να μην αντικατοπτρίζουν πλήρως τον γενικό πληθυσμό.

Παρόλα αυτά, οι συγγραφείς θεωρούν ότι τα αποτελέσματα ενισχύουν την άποψη πως δεν έχει σημασία μόνο τι θρεπτικά συστατικά περιέχει μια τροφή, αλλά και ο βαθμός επεξεργασίας της. Όπως σημειώνουν, οι διατροφικές οδηγίες του μέλλοντος ίσως χρειαστεί να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση όχι μόνο στις θερμίδες, το αλάτι ή τα λιπαρά, αλλά και στο πόσο βιομηχανικά επεξεργασμένο είναι ένα προϊόν.

Η μελέτη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, επειδή επικεντρώνεται σε ανθρώπους μέσης ηλικίας, μια περίοδο όπου αρχίζουν να συσσωρεύονται οι παράγοντες κινδύνου για άνοια. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες σε αυτή τη φάση της ζωής μπορεί να επιδρούν ουσιαστικά στην υγεία του εγκεφάλου δεκαετίες αργότερα. Αν και χρειάζονται μακροχρόνιες έρευνες για να επιβεβαιωθεί η σχέση, το μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: η συχνή κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων ίσως δεν επηρεάζει μόνο τη μέση και την καρδιά, αλλά και τον ίδιο τον εγκέφαλο.